«Одна была в деревне ведьмочка». Народные представления о ведьмах и колдунах на Гомельщине

0
529
Колдуны и ведьмы в славянской мифологии до сих пор живут на Гомельщине в преданиях

О своих ведьмах, за редким исключением, нам рассказывают буквально во всех деревнях и поселках Гомельщины, кроме тех, где говорят: “У нас этага не было. У нас этым не займаліся”. При этом наши собеседники очень уверенно называют деревни, где этим занимались, и иллюстрируют это рассказами о том, у жителей каких деревень на ярмарках не покупали коров, чтоб вместо молока не купить “толькі кожу і косці”, вспоминают женщину, которая умела “Любшу” и приводят ещё много самых невороятных историй. Называют их в наших деревнях по-разному: и собственно “ведзьмамі” и “ведзьмакамі”, и “калдунамі”, и “нарадчыкамі”, и “паддзельнікамі”, и “валшэбнікамі”, и “валшэбнымі”, и “чарадзеямі”, и “чарадзейніцамі”, и “змеямі”, и таким образом практически полностью стирают и без того едва различимые грани в представлениях о ведьмах (ведьмаках) и колдунах, которые пытаются установить этнографы и фольклористы. Представления о ведьмах, которые фиксируются в рассказах наших информантов, в своем большинстве самые обычные, совпадающие с общеизвестными. За их действиями практически всегда стоят или желание обеспечить свое благосостояние, или желание отомстить, или самая обычная зависть. В целях достижения своих целей они отбирают плодоносность у чужой живности и передают ее своим домашним животным и птицам, разлучают и сводят между собой людей, задерживают роды и насылают бесплодность на женщин, насылают различные болезни и смерть как на людей, так и на домашних животных. Для этого ведьмы делают подкладни, завивают завои и заламывают заломы, используют в своих действиях заговоренную еду и питье, кладбищенскую землю и вещи, которые тем или иным образом соприкасались с покойником, а также сопровождают свои ритуальные действия специальными вербальными формулами. Свои действия они традиционно приурочивают к Колядам и Юрию, к Купалью и к Петру и Павлу, к Паске.[1] Они выбирают время жнива и время первого выгона скота после зимы, время свадеб, время первой брачной ночи и время родов, а также используют в своих целях отел и дойку скота, его куплю-продажу. Вместе с тем, бытует достаточное количество рассказов о забавах ведем, когда они, превращаясь в различных животных, в колеса, в копны сена, просто пугают людей.

В разговорах с нами жители достаточно четко, но, что для нас в высшей степени актуально, на уровне своего опыта, представляют, что есть ведьмы, которые этому научились от кого-то или постигли это каким-нибудь необычным способом[2], а есть так называемые “по породе”.[3] Что касается последних, то считается, что сила их колдовского дара зависит от степени колдовского дара их природных предшественников. И вместе с тем, репертуар ведьм значительно расширяется за счет современных знаний и включает в себя самые современные болезни и болезненные состояния. Так в одном из зафиксированных нами заговоров перечисление действий ведьмы включает в себя более сорока позиций, в том числе такие, как “…і ты, ведзьма, на парок сэрца настаўляеш, і ты, ведзьма, экзэму насылаеш, і ты, ведзьма, сударгу насылаеш, і ты, ведзьма, у печань камушкі накідаеш, і ты, ведзьма, нервы распускаеш, і ты, ведзьма, жэлчны пузыр спускаеш, коклюш, псіхічэскія забалеванія, нервныя, удушныя, рахіт, оспу, почкі, крапіўніцу, васпаленіе легкіх”.

Но в большей степени в своих действиях ведьмы традиционны. Они повторяются в пространстве накопленного веками “ведзьмарскага” опыта. Повторяются в целях и механизмах обрядов. Используют одни и те же людские наклонности и слабости. Используют одни и те же календарные и жизненные ситуации. Они просто не могут по-другому. Механизм обряда не изменяется. Он только приобретает местные особенности и подробности. По большому счету они не существенные. Более того, они демонстрируют возможности адаптации обряда в местных условиях.

Собранные вместе тексты о ведьмах представляют собой своеобразные уроки. По ним можно представить возможности ведем, изучить структуру и направеленность отдельных выполняемых имиобрядов и сделать определенные выводы. А это уже возможность прогнозировать действия ведьм и противостоять им, для чего используются как различные магические действия, так и заговоры.

Данная публикация подготовлена по материалам экспедиций Ветковского музея старообрядчества и белорусских традиций в населенных пунктах Ветковского, Добрушского, Кормянского и Чечерского районов Гомельской области. Всего в нашей коллекции около 100 текстов о ведьмах.[4] Аутентичные тексты атрибутируются по фонду хранения Ветковского музея старообрядчества и белорусских традиций.

  1. Навучыўся кум паддзелываць. І думае: “Дай, я папробую!” Каля калодзезя пайшла кума. Ён думае: “Можа, яны навучылі да не так”. Узяў вады зачарпнуў, выцягнуў ёй. — “Кум, я пайду дамоў”. І ён пайшоў. І, вот, ёй стала плоха. Яна ляжыць і крычыць: “Вон, мой кум па крыше лазіць!”. Ёй чудзіцца. І тады былі стражнікі. І как кума не білі: “Аддзелай!” А ён: “Я небагата. Толькі на два гады здзелаў. Я не ўмею аддзелываць. Здзелаць мяне навучылі. Я на куме папробываў”.

От переселенки (п-ки)[5] из д. Старое Закружье Ветковского р. Ксендзовой Софьи Кирилловны, 1914 г. р., зап. Лопатин Г.И. в 1993 г. в Ветке. Т. 54. Л. 24.

  1. На Раждзяство, у первую ноч кошку паймаць чорную, у бані варыць, штоб свету не было, тушыш свет. Во, варэнная кошка, і ты доўжна зубамі перабраць усе костачкі. А кагда тую костачку знойдзеш, штоб стаць валшэбнікам, (а як узнаеш? — Г. Л.), цябе прыдасца, што ты шукаў, і не рукамі, а зубамі, і кагда тая костачка пападзе, цябе зразу пакажыцца, што ты і шукаў.

От жителя д. Хальч Ветковского р. Бобкова Емельяна Авраамовича, 1935 г. р., зап. Лопатин Г.И. в 1998 г. Т. 6. Л. 5.

  1. Насця была змяя. І засталася змяёй. І зладзюга і калдуння. Людзям усё ўрэд дзелала. Вот, на Юрыя ўстае часоў ў пяць ці ў шэсць, шчэ на расвеце. Бярэ белаю скацерку і ідзець на поплаў, расцілае эту скацерку на поплаве і сабірае расу. У скацерку грабе, грабе. Калі саграбе, ідзець дамоў, развешывае скацерку этую на вароты. Ну, а тады ж у шэсць часоў кароў гоняць на паству. Каровы ў цех варот, як ідуць, так і равуць, як коляцца, а патом з этай скацеркі малако цячэ дурцом, дурцом. А людзі, што кароў гоняць, бачуць, адна прыдзя — малака няма, другая прыдзя. Ну, а там, нашы конюхі выганялі каней і ўранні шлі браць, ехаць на работу, і яны ўсё эта бачылі. Адзін аброццю замахнуўся, хацеў збіць яе, а тады пабаяўся: “Падкалдуе”. Так усё ўрэмя дзелала. А тады ходзяць людзі к другім людзям адспытваюць. Нада ж каровам помашчы даваць. Так і людзям. Дзе пасядзіць, падзяржыцца, чалавеку плоха стане. З’ядала людзей. З’ядала ў адкрытаю. У Іван Крапіўнік крапівы нарве, у баню прыдзя парыцца, і тады ужэ, гавора, калдуе людзям. Хто ў бані мыецца, таму, ужэ, плоха. З бані прыдзе, забалее. Калі ўмірала яна, то із кручча дзверы ляцелі, вокны выскаківалі з рамы, сундукі ляцелі. Такі шум, такі дур, што страшна была стаяць.

От ж-цы д. Столбун Ветковского р. Морозовой Марии Лаврентьевны, 1925 г. р., зап. Лопатин Г.И. в 1992 г. Т. 73. Л. 25.

  1. Адна прывяла прадаваць карову. А я, вот, купляць прышла. А, тут, тож такі зух, як ты. І гаворэ: “Ну, сколькі за эту карову?” – “Ну, столькі-столькі!” А ты, вот, стаіш і глядзіш, а ен думае: “Наверна ж эта маладзіца бедная, што карову купляе?” І ен гаворэ: “Слухайце! Вы карову купляеце?” – “Карову”. – “Не бярыце, як яна на вазу сядзіць. А, вот, вы яе з возу ссадзіце, а тады карову бярыце. А еслі не ссодзіце яе з возу, так вы возьміце толькі кожу і шэрсьць”. А базар жэ. На базарэ людзей багата. Падышлі: “Што такое?” А яна сядзіць на вазу растапырясь. Яе з возу ськінулі. Цадзілка з-пад ног, із прыпола прыг! “Во, — гаворя, — яна вам шэрсьць прадавала і мяса, а малачко ў цадзілачкі засталося. Яна б яго назад павязла. А вы б толькі прывялі і паглядзелі б – кожа да мяса”. Вот, яе атпаролі. “Ну, цяпер бярыце цадзілку і карову”.Я была ўжэ ладная, так на базары ў Святской калашмацілі бабу.

От п-ки из д. Старое Закружье Ветковского р. Ксендзовой Софьи Кирилловны, 1914 г. р., зап. Лопатин Г.И. в 1993 г. в Ветке. Т. 54. Л. 28.

  1. Людзі ператвараліся ў жаб і катоў. Былі раньшэ такія людзі… яна ўрэд дзелала..,ўсё ўрэдзіла.., што гаворэ (бабуля інфарманта — Г.Л.)…. У поле кароў пагонім, і пойдзе карова ў поле, ідзець карова поўная, толькі даіць. Увечары падоюць, ё малако, а утрам пойдуць даіць, яна стаіць падоеная. Баба ўзяла і схавалася ў сараі. Яна кажа дзеду: “Антон, нада іціць карову даіць”. Яна ішла поўная карова ў сарай. А тут вароты, і даска няшчытная. Яна думае: “Што такое? Так падоена карова? Што такое дзелаецца?”. Яна ў тую доску глядзіць: “Курапа, — кажа,—стаіць такая бальшэнная, ротам за цыцкі і смокча тую карову. Пранік ляжаў, так яна вароты адчыніла і давай біць эту курапу. Троху ўдарыла, тая адскочыла. Пабегла ў хату: “Антон! Хадзі скарэй! Курапа ссала нашу карову.. так я ўбіла яе!”. Прыйшлі, німа нідзе курапы, ужэ спаўзла. Заўтряга выганяем карову, чэраз тры двары жэншчына жыла, выганяем карову, ён выганяе, сын яе, а яе німа. Ён гаворэ: “Маю матку пабівалі”. — “Хто тваю матку пабіў? Дзе яна?”. — “Яна ляжыць бальная”. Я сабралася і пашла яе атведаць. Прышла, яна ўся пабітая. “Прасці, — стала прасіць, — эта ж я табе такі ўрэд здзелала.. эта я ў жабу. Так эта вы мяне пабілі”

От ж-цы д. Чемерня Ветковского р., родом из д. Большие Немки Ветковского р. Потапнёвой Веры Ефимовны, 1919 г., зап. Лопатін Г.І. в 1998 г. Т. 73. Л. 20.

  1. Адзін коней атагнаў і ідзець ноччы, на Івана Купала. А ў рэчцы мыюць даёнкі, Што яны гамоняць, адбіраюць малако ў кароў. Дак ён кажа: “Дак, мне ж дайце хоць троха”. Абвясціўся. Дамоў прышоў, броцці на сцяну павесіў. Матка ўранні ўстала кароў даіць, а поўныя сенцы малака. Ана к яму, давай будзіць яго: “Ідзі паглядзі! Што й та? Адкуль малако бягіць з аброццяў?” Ён кажа, так і так: “Шоў ноччы, каней атагнаўшы. А аны купалісь у рэчцы, малако атымаюць, я гавару: “Дак, і мне хоць троха дайце!” Дак вот, яны далі яму. Колькі хочыш. Цячэ поўныя сенцы. Гаворя матка: “Ідзі к ім!” А ён знаў, пашоў. Яно і не пашло.

От ж-цы д. Неглюбка Ветковского р. Холюковой Валентины Александровны, 1931 г. р., зап. Лопатин Г.И. в 2005 г. Т. 105. Л. 83.

  1. Кожную Куцью так дзелаяць. Ну, злей німа Куцьі, як Крашчэнне. Тады падходзіш к варотам цихонька, штоб сусед не паймаў і гаворыш так: “Вашы вароты трасуцца, мае куры нясуцца. Твае куры — мае яйца”. Тры разы так гавораць. Тады ў тога чэлавека не нясуцца куры. А тый, што пакалаціў, дак кожэн дзень будуць несца.

От п-ки из д. Старое Закружье Ветковского р. Ксендзовой Софьи Кирилловны, 1914 г. р., зап. Лопатин Г.И. в 1993 г. в Ветке. Т. 54. Л. 28.

  1. Пакупаюць парасят. Ходзяць з чужых стрэх салому выдзергіваюць і падсцілаюць сайму парасенку. Думаюць, што парасенку ад чужых свіней здароўе перайдзець.

От ж-цы Ветки, родом из д. Старые Громыки Ветковского р., Кравцовой Валентины Васильевны, 1938 г. р., зап. Лопатин Г.И. в 1992 г. Т. 108. Л. 13.

  1. У них, бывала, дажэ свиней не пакупали.Патаму шта купиш парасёнка, а ён стены грызеть, не есть ничога. Прымхи ў них. Другая хазяйка, если ад чистай души: “Бяри, детка, бяри!” А яна сядить на калёсы, ноги — на каток, прадаеть свиней. Не нада пакупать у этай бабы парасенка. Эта абязательна: “Как каток стаить на мести, штоб парасенк стаяў — не рос”.

От ж-цы Ветки, родом из д. Косицкая Ветковского р. Литвиновой Марии Фадеевны, 1932 г. р., зап. Лопатин Г.И. в 1999 г. зап. Лопатин Г.И. в 1999 г. в Т. 24. Л. 13.

  1. Завоі бываюць. У нас лічна, у нашай сям’е быў завой, і нам ні павязло. Сямья ў нас — атмерла, маладыя ўсе. Тры сястры, тры маладыя, памерлі ўсе. Брат адзін, малады, на вайне пагіб. У нас у ляну быў завой, то ў жытах бывае, а ў нас — у ляну. Пайшла матка, пакойніца, ці палоць у лен, ці браць, дзелала, там, дзелала, і даходзя да тога места, зір — а там завой. Тада старыя зналі: “Завой”. Я знаю, што ана расказыла, я ужэ дзяўчонкай была. Дак яна пабегла, недалека, меснасць такая, што сеялі людзі, цяпер жа дзе зра хто сее, а тагда, во такія плошчадзі былі: лён, лён, лён — усе лён, мы — лён і вы — лён, і другія саседзі — лён, а там — жыта, жыта, ці пшаніца. Яна пабегла, там іхні недалека жыве. Яна пабегла, прыбягае: “Вой! Папачка! Штой-та, хадзіце ў нас!” Пашлі людзі, старыкі, глядзець. “Завой, — сказалі, — ні трогайці. Нада ехаць знахара шукаць. Тады ж былі знахары такія, што шапталі, вырывалі эта. Тут папка, пакойнік, каня запрог, паехаў, дзярэўня, там, пяць кіламетраў — Малінаўка. Там знахар такі быў. Пакуль паехаў туды, мая хросная, храсціла міне, так яна пабегла да вырвала завой. Тады прыбягае ды кажа на мамаку маю: “Кума, ні ездзі. Ні нада ехаць. Я вырвала тый завой”. Дак усе казалі, што ні нада было. Вот у нас у сям’і ні павязло. У мяне тры сястры ўмерлі, у адныя двое дзетак было, а ў другія тожы, а трэццція з роду памерла. Замуж і толькі вышла вясной, а ў осень памерла. Атмерлі. Адна я асталась з усей сям’і. Так эта завоі былі такія тады. Тады калдуны былі, плахое дзелалі, урэднае, штоб што-небудзь случылась. Былі яшчэ да нашага возраста жызні людзі ўсякія, нехарошыя, а ужэ, як я стала, толькі такія разгаворы пачуіш. А то былі, што іх прывозілі, ані атшэптывалі. Штоб ні вырвала тая жэншчына завой, а вырваў тэй, каторы знае атшоптываць, так яно б не было, можа нічога. А як яна вырвала без ніякага ўсяго, так яно, можа, і асталась.

От п-ки из д. Габровка Ветковского р. Пархомцевой Ксении Ермолаевны, 1914 г. р., зап. Лопатин Г.И. в 2005 г. в Ветке. Т. 70. Л. 64.

  1. Этыя заломы — “куксы” былі заломы. Казалі “нарадка”. Калдуны калдунілі. Сажнеш — хварэць будзеш. Так абжыналі людзі.

От ж-цы д. Хальч Ветковского р. Васюковой Матрены Григорьевны, 1914 г. р. зап. Лопатин Г.И в 2005 г. Т. 97. Л. 121.

  1. На конях маладых вазілі. Здаецца так, што конь не з’едзе з места. Нада атарваць летам дзевяць гарошын, штоб была па дзевяць бубачак. І этыя гарошыны хаваюць. Есьлі хто не даволен свадзьбай – не тую дзеўку ўзяў, ці што другое, шурнець этыя гарошыны на воз: “Дзевяць дзевяцей, і поўны воз чарцей. І жаніх і нявеста – а коні ні з места”. Тры раза. І хоць ты сякі іх – ані ні з места.

От п-ки из д. Бартоломеевка Ветковского р. Етипневой Матрёны Титовны, 1919 г. р., зап. Лопатин Г.И. в 1993 г. в Ветке. Т. 53. Л. 22.

  1. У нас адна баба была, да яе ўжэ німа, яна памерла. Вот, у каго малака німа, а яна гаворэ: “Як дзень, так два фунцікі масла. Людские каровы идуць, а яна выйдзе. Яна ўмела адбіраць. У людскіх кароў паадбірая малако, і ў яе кажды дзень была і малако, і масла. Баба тая ад усяго ўмела. К ёй ехалі ад усюль, яна ўмела хто разжэнец, хто каго любя. У нас Гарадоўка, дак з Гарадоўкі баба прышла. Дачка яе ўлюбілася, а ён бязногі быў, дак яна ў яго ўлюбілася. Дак яна гаворэ: “Ты адлячы мне, штоб яна яго не любіла”. А яна гаворэ: “Я ад такога ня ўмею лячыць, штоб не любіла, ад такога магу палячыць, штоб любіла”. Баба памирала за тое, што лячыла тое, што ня нада. Уваходзіш у хату, так тры даскі знялі, што ні памрэць ніяк. І вішчала, і крычала ў хаце, не дай Бог, што яна дзелала. Я ня знала, што яна паміраіць, а сын ужэ падбівая. Канчылася. Ён падбівая масніцы.

От жительницы д. Новиловка Ветковского р. Алесенко Аксиньи Борисовны, 1916 г. р., зап. Лопатин Г. И в1992 г. Т. 70. Л. 9.

  1. Адна была ў дзярэўні ведзьмачка. І вот што яна дзелала: ператворыцца ў кошку, і за сваімі дажэ хадзіла. Не панаравілася, што сын ходзя к дзеўцы, дак пужала, штоб не хадзіў.

От ж-цы д. Железники Ветковского р. Нарбут Веры Григорьевны, 1925 г. р., зап. Лопатин Г.И. в 1992 г. Т. 55. Л. 5.

  1. Сястра была бірэмена, і яна падашла, черяз мяжу перяступіла і дала хлеба папробываць: “Мы пяклі хлеб. На папробуй”. Яна ўзяла і з’ела. Патом кагда роды прышлі, усю ноч прамучалась, а я ўсю ноч на завалінке прасядзела. Пака пазвалі Бялёніху. Яна толькі на парог, вот, яна не ідзець пряма, яна стане на пароге, у яе была такая, к каму яна не прыходзіла, пастаяла там мінуту, і ета начала крычаць, а то яна і крычаць перястала. І счас жа яна падашла і ўзяла мальчыка. А жэншчыны патом сказалі: “Не нада была браць хлеб. А еслі ты пасцяснялася не браць, нада была ўзяць яго і прыці ў печ укінуць у вагонь. штоб ён згарэў. Тагда б ета калдаўство не было”. Рядам з намі Бялёніха была, па родах была ўсё ўрэмя. А дальшэ, рядам з ёй, Чагайкава Куліна. Кулінка скату калдавала. А як яна калдавала? Вот, як Юрэй-празнік, нада рана скот выганяць на расу, яна шчэ с цёмнага, там, на лугу, і то лі яна качалась, то лі яна расу сабірала, штоб малако атабраць у кароў, штоб сваёй карові, штоб многа давала. Што яна там шаптала? Я ж не знаю. Но пастухі іе часта там лупілі. Устрэцяць Кулінку і атлупяць харашэнька.

От п-ки из д. Старое Закружье Ветковского р. Романовской Марии Алексеевны, 1937 г. р., зап. Лопатин Г.И. в 2005 г. в д. Хальч Ветковского р. Т. 117. Л. 8.

  1. Дзедушка мой гаварыў. Былі ведзьмакі. Ішчо халасцяком быў, с таварышчам ідзём, гаворыць, коні заржалі, падходзім ішчо дальшэ, таварыш гаворыць на мяне: “Яхрэм, ухадзі. Эта нас Шашок ганяіць”. Так мы дамой быстрэнька.

От жительницы (ц-цы) д. Буда Жгунская Добрушского р. Лапуновай Марии Ивановны, 1911 г. р. зап. Лопатин Г.И. в 2004 г. Т. 31. Л. 33.

  1. На сядзьмога іюля, Іван Купала — у нас гаворят, бегалі ведзьмы. Мы ж іх не бачылі, а гаворят, што бегалі. Адзін мужчына расказываў мне, што ён сядзеў у хаце і бачыў, як бегалі ведзьмы, каціўся каток. Я, гаворэ, бачу, як коціцца каток, а зяць маладой гаворэ: “Я пайду і яго паб’ю, карочэ, разаб’ю еты каток”. А еты гаворя: “Глядзі. Ідзі, толькі сматры, ён будзе казаць: “Адзін, два, тры”. А ты за ім не гавары, а толькі гавары: “Адзін”. Ён будзе гаварыці і “чатыры”, і “пяць”. А ты гавары: “Адзін”. А еслі будзіш гаварыць за ім услед, і скажыш “пяць”. К яму пяць прыбудзе і ўб’юць цябе”.

От ж-цы д. Чистые Лужи Ветковского р. Родом из д. Шелуховка (новое название — Победа) Кулешовой Матрёны Романовны, 1924 г. р., зап. Лопатин Г. в 1997 г. Т. 52. Л. 44.

  1. Такія ведзьмы былі, што на Івана Купалу ў Кіеў ляталі занач і назад. А калі зямлю харашо пасвяцілі, свіннёй здзелаецца, катком іздзелаецца. Капа сена па вуліцы шуміць, дак ня біці, хлопцы, па ёй, а біце па тню. Так адну білі, пакуль на каленькі стала, давай прасіць, чуць жывую пусцілі. (Чаму па тню?) Па тню нада біць, што ета яна, а етае нішто. Цень — ета яна, а капа ці што — чым яна здзелаецца, і косы растрэплівалі, бегалі. Ішчэ ета на нашам возрасце, і нашы бачылі дзеўкі каторыя, як бегала капа.

От ж-цы д. Неглюбка Ветковского р. Холюковой Валентины Александровны, 1941 г. р., зап. Лопатин Г.И. в 2005 г. Т. 105. Л. 87.

  1. Была бабка, яна на Купалу ператваралася. Захоча, і чылавекам становіцца. Можа стаць пціцай, сарокай, можа стаць лягушкай. Аднажды зделалася лягушкай, і ў саседа у пуню. Сасед іе ўбіць не ўбіў, пабіў, лапы ёй пакаверкаў, дак яна стала інвалідам.

От ж-цы д. Казацкие Болсуны Ветковского р. Гутор Марии Васильевны, 1956 г. р., зап. Лопатин Г. И. В 2006 г. Т. 99. Л. 91.

  1. Сказаў, што на яе здзелана. Яна ішла — і на вецер. Ё такія калдуны, што ён скажа, на вецер пусця — чалавек найдзя.

От ж-цы д. Тереховка Добрушского р. Воронцовой Елены Сергеевны, 1911 г. р., зап. Лопатин Г.И.. в 1998 г. Т. 76. Л. 11.

  1. Ад нарадкі

Ляжала дарога на горад Ерусалім. Па той дарозе ехала Божыя Мацерь на вараных канях. Ішоў к ей Ісус Хрыстос наперадзі, сам Гасподзь з апосталамі: “Стой, Мацерь Божыя, будзем каней сунімаць, будзем з етага чэлавека нарадку вынімаць”.

Вынімаю, высылаю змеяў-чарадзейнікаў на сухі лес, ідзе і пціцы не бываюць, і людзі не бываюць. Там вам піць і гуляць, а у (такія-та) не бываць ні з схода, ні з маладзіка, ні пад поўна.

У горадзе Русаліме стаіць прыстол. За тым прыстолам сядзіць сам Гасподзь. Перад ім ляжаць кнігі. Як гэтых кніг нікому не чытаць-не браць, аднаму табе, Госпадзі, так у етага чэлавека нарядкі не бываць ні з схада, ні з маладзіка, ні пад поўна.

Вынімаю, высылаю, выгаварываю. Не сваім Духам, Гасподнім. Не сама я сабою, Гасподзь са мною.

От ж-цы д. Чемерня Ветковского р., родом із д. Большие Немки Ветковского р. Потапнёвой Веры Ефимовны, 1919 г., зап. Лопатін Г.І. в 1998 г. Т. Т. 73. Л. 10.

  1. Ад з’едкі

Удруг хто на вас злы, ен можа вам нагаварыць і даць што-небудзь. І, вот, з’елі, і яно вам ні мінаецца. І вам, ужо, тады нутро баліць, есць ні хочацца. Ён, ужэ, з’еў вас.

Первым разам, Гасподнім часам Госпаду Богу памалюся, Мацеры Гасподняй прыкланюся.

Станьце вы, Госпадзі, на помач, як етай жэншчыні выгаварыю, вымаўляю з’едку, нарядку, намоўную грызь.

І датуль ты, з’едка, нарядка, намоўная грызь, па касцях хадзіла, косці ламіла, у галаву ўступала, спаць ні давала, ад харчы адбівала, жылы таміла, кроў паліла, пакуль майго голасу ні слыхала. А цяперь я цябе, з’едка, нарядка, намоўная грызь, ухаджаю, угаваряю, на сваім месці ўстанаўляю.

От ж-цы д. Казацкіе Болсуны Ветковского р. Волковой ЕвдокииСеменовны, 1924 г. р., зап. Лопатін Г. І. В 1995 г. Т. 52. Л. 21-22.

23. Ад чарадзеяў

Купаўся Гасподзь ў Ерусалімскай вадзе, крэсным знаменем крэсціўся. Прыходзяць ка мне Пётр і Павел і гавораць: “Госпадзі, што акала твайго двара?” — “Акала майго двара каменая гара, жалезнаю тросцю абгарожана, Гасподняю пічаццю абнесена. Хто ету пічаць нарушыць, пусць стаіць і ні рушыць”.

Святы Міхаіл, Гаўрыіл, вазьміця залатыя ключы і стальныя замкі, сабярыця ўсіх чарадзеяў, чарадзейніц, злаўмышлінікаў, злаўмышлініц, пастаўця іх на камень, штоб яны нема стаялі і рабам Божжым здароўя ні атнімалі.

От ж-цы д. Даниловичи Ветковского р. Чуешковой Екацерины Евдокимовны, 1931 г. р., зап. Лопатин Г.И. в 2008 г. Т. 127. Л. 6.

  1. Еслі ўзят след

Пераступіць парог і сказаць: “Якая маць здзелала, а Божжая Маць аддзелала. Хрыстом малюся, Хрыстом прызываю, а чорнаю ведзьму ў зямлю закапаю”. Амінь.

Из тетради, принадлежащей ж-це Ветки Цишковой Елене Анатольевне, 1964 г. р., которые достались ей от секрови, ж-цы д. Старое Село Ветковского р. Никитиной Веры Васильевны (1920 — 1990) Т. 101. Л. 5.

[1] “Як у хаце свяшчоная паска…” /Публ. Г.И. Лопатина // Живая старина. 2005. №1. С. 31-32.

[2] Смотрите текст № 3 данной публикации.

[3] “Как эта жыта паламалась…” /Публ. Г.И. Лопатина, Предисл. Л.Н. Виноградовой // “Живая старина”. 2004. №4. С. 19-21: текст №

[4] Также смотрите наши публикации: Лапацін, Г. Чым распінаюць змей ды б’юць курапаў / Г. Лапацін // Этнаграфія Беларускага Падняпроўя : матэрыялы навуковай канферэнцыі. – Магілёў, 1999. – С. 86–90.Лапацін, Г. Захадзіць, зазяліць, альбо дзевяць дзевяцей / Г. Лапацін // Рэгіянальныя асаблівасці мовы, літаратуры і фальклору тэзісы дакладаў і паведамленняў V Рэспубліканскай навуковай канферэнцыі. ГДУ імя Ф. Скарыны. – Гомель. 1994. – 76 с. – С. 57–58.

[5] Имеются ввиду жители населенных пунктов отселённых в связи с последствиями на ЧАЭС (Чернобыльской атомной электростанции).


Автор:
Г.И. Лопатин
Источник: Живая старина. 2009, № 4.