Рэканструкцыя абраду “Жаніцьба Коміна”

(адаптацыя паводле архіваў ГМКГА“Талака” і ЦНТ)

Па розных звычаях Жаніцьба Коміна праводзіцца з 1 па 14 верасня. Найбольш распаўсюджаныя варыянты:

1 верасня – в. Пагост, Жыткавіцкі раён,

14 верасня (св. Сымон) – в. Дзяржынск, Лельчыцкі раён.

Сам абрад спраўляецца для таго, каб ушанаваць хатні дух, агонь-багач. А калі прагматычна, то Жаніцьба Коміна завяршае сезон палявых (дачных) работ і распачынае час вячорак.

Комін, альбо посвет, – гэта хатняе святло, старажытны ліхтар. Рабіўся ён пераважна з металу альбо з плятня (лазы), які аблеплівалі глінай і мазалі мелам.

На пярэдадні свята комін упрыгожваюць кветкамі, хмелем і рушнікамі. Жэняць яго ў хаце нябеднага гаспадара, каб той быў здольны і накарміць гасцей, і гарэлкі наліць.

- Добры вечар вам! Дазвольце ажаніць вашага Коміна.

- Калі ласка, - адказвае гаспадар.

Госці становяцца тварам да заходу сонца. Гаспадар (гаспадыня) абсыпаюць комін гарбузянымі і сланечнікавымі бубкамі:

Каміночку ты наш, спагадай,

Буры, ветры, грозы праганяй.

Зарадзі, Божа, жыта, пшаніцу

I ўсякую пожніцу.

(в. Бяланавічы, Петрыкаўскі раён)

Зерне імкнуцца падабраць жанкі і дзеткі, а нахапаўшы, глядзяць: у каго жменька большая – той багацейшы будзе.

Калі запальваецца агонь, дзеўкі ды хлапцы заводзяць карагод: першая дзеўка вядзе ланцуг па сонцу, трымаючы ў руках гарбуз з утыркнутай у яго запаленай свечкай:

Ой, прышлі ж ночэнькі доўгенькі

Ой, прышлі ж ночэнькі доўгенькі,

Пасвяці нам, коміну беленькі.

Мы ж цябе кветкамі ўбіралі,

І барвеночком нараджалі.

Праца-дзеўка наша гарненька,

Палюбіць коміна радзенька.

Мы ж цебе будомо жэніці,

Жэніці, квас, мёд, піво піць.

Ты свеці ж, комінку, ясненька,

Пабуджай чэлядку раненько.

Шыці, прасці, ткаці маладым,

А порадок даваць нам, старым.

(в. Дзяржынск, Лельчыцкі раён)

Госці ходзяць са свечкай і цалуюцца з гаспадыняй.

Затым гаспадары частуюць гасцей: даюць гарбузу і місачку мёду, па чарцы гарэлкі, семячкі, яблыкі. Госці зычаць гаспадару дабра:

- Дай ,божа не апошню ў вашай хаце піць!

- Каб ў вашай хаце, заўжды было,што даці!

Затым госці сядаюць за стол і спяваюць песні, пераважна жніўныя і вясельныя.

Дзеля смеху ў час абраду робяць ляльку: напіхваюць салому ў мужчынскія штаны і сарочку. Тушаць святло, і падчас танца кідаюць гэтую ляльку на каго-небудзь з дзяўчат. Пасля гэтага запальвюць свет і глядзяць, каму дастаўся слаўны жаніх – тая павінна з ім станцаваць. Паступова святкаванне пераходзіць у фармат звычайных вячорак: спевы, танцы пад дуду, гульні, цікавыя аповеды.