Апошнія героі? (кароткі агляд гісторыі п. Снядзін)

0
558
Снядин

Жыхары палескай “выспы” дадуць фору зоркам любога экстрэмальнага тэлешоў.

Снядзінская “выспа” знаходзіцца ў самых нетрах беларускага Палесся, удалечыні ад ажыўленых трас і магістраляў. Гэты невялікі куток запаветнай зямлі – усяго 123 квадратных кіламетру – прытуліў 5 вёсак Петрыкаўскага раёна. Людзі жывуць тут з самых старажытных часоў, і нішто перш не магло прымусіць іх назаўжды пакінуць сваю маленькую радзіму. Нават перыядычныя паводкі і сезонная ізаляцыя ад вонкавага міру. А можа быць, менавіта гэтая отгороженность ад цывілізацыі і была адным з галоўных вартасцяў старадаўняй Снядинщины? Але, як гаворыцца, да сітавіны да часу… Сёння 443 чалавека, якія жывуць у вёсках Снядинского сельсавета, не прочкі мець рэгулярнае паведамленне з раённым цэнтрам і суседнімі селішчамі. Больш таго, для некаторых з іх – рожающих, хранічна хворых і іншых, якія жывуць у нястачы ў экстранай дапамозе і сувязі, – існая ізаляцыя наогул падобна катастрофе.

Але растлумачым, аб якой ізаляцыі ідзе прамову. Снядзін адрэзаны ад міру са ўсіх бакоў святла: з поўначы – Прыпяццю, з усходу – Убортью, з поўдня – забалочанымі лясамі, а з захаду – агіднай лясной дарогай з калдобінамі ў чалавечы рост. На рэках няма мастоў. Адзіная злучная нітачка з раённым цэнтрам – саўгасны паром, які ў сілу эканамічных чыннікаў эксплуатуецца рэдка і нерэгулярна.

Зрэшты, гісторыя з паромом наогул даўняя. Яшчэ да рэвалюцыі, калі Снядин прыналежыў абшарніку, людзі патрабавалі ў яго ўсталяваць стацыянарную пераправу праз Прыпяць. Абшарнік прыкінуў, палічыў, у што яму абыйдзецца наладжванне сувязі з заречной вёскай, а таксама штогадовая ліквідацыя наступстваў паводак (гэтак частых тут, што якраз прымаць іх за сталую велічыню), і вырашыў, што значна танней будзе ў загадным парадку перасяліць усіх “астраўлянінаў” на левы бераг Прыпяці. Месца для снядинцев ён адвёў у глыбокім лесе, далей ад які-небудзь “вялікай вады”. Так паўстала на Петриковщине вёска Рубча. Аднак спрадвечныя рыбакі і речники снядинцы ў ёй не прыжыліся. І неўзабаве пасля рэвалюцыі вярнуліся на родны, хай і непрыдатны для спакойнага побыту, “выспа”.

Затым, у савецкія гады, калі не было праблем з гаруча-змазвальнымі матэрыяламі, “астраўляніны” не выпрабоўвалі адмысловых нязручнасцяў у сваіх паездках на “вялікую зямлю”. Парам, прыналежны мясцовай гаспадарцы, працаваў спраўна. Пры з’яўленні першага нетрывалага лёду на Прыпяці, калі ўсякая навігацыя спынялася, а перасоўвацца па ледзяным “масту” было яшчэ небяспечна, снядинцы карысталіся прасёлкавай дарогай, пракладзенай па глухіх месцах цяперашняга Прыпяцкага нацыянальнага парка. Наладжаная сістэма паведамленняў працавала спраўна і выразна. Але датуль, пакуль у Беларусі (ужо незалежнай) не з’явіліся праблемы з фінансавым забеспячэннем падобных камунікацый.

Мясцовы саўгас “Голубицкий” бяднеў. Утрымоўваць паром гаспадарцы стала не па кішэні. Рэйсы на выспу скараціліся да мінімуму. Пазалетась пераправа працавала два разу ў тыдзень. Ну а ў мінуўшчыне – хаджала, што месяцамі не было ніякай сувязі Снядина з левым берагам Прыпяці. Змяніліся і настроі “астраўлянінаў”. Частка моладзі накіравалася ў горад, з’яжджаючы ў першую чаргу ад ізаляцыі і адсутнасці бачных даляглядаў. А старыя засталіся. Нават наведаць іх зараз – цэлая праблема. Адзіны вынахад, які бачаць снядинцы і раённая ўлада ў якая склалася сітуацыі, – пераклад парома на баланс камунальнага праектна-рамонтна-будаўнічага ўнітарнага прадпрыемства (КПРСУП) “Гомельоблдорстрой” і яго раённага ДРСУ-112 у прыватнасці. Так ужо даўно адбылося ў суседнім Велавске, паўвостраве Петриковщины, размешчаным па іншым боку Уборти.

Але дарожнікі сёння супраць такога развіцця падзей. Па іх меркаванню, з перадачай паромной пераправы праблема не вырашыцца. Раёну першым чынам трэба прывесці ў належнае стан аўтадарогу, ідучую праз запаведнік, Снядин – Хлупин (Жыткавіцкі раён). У іншым выпадку сувяззю з раённым цэнтрам будуць забяспечаныя толькі жыхары вёскі Снядин. А Судибор, Торгошин, Блёкату і Мардвін па-ранейшаму застануцца ў ізаляцыі…

Іншымі словамі, так ацэньваюць якасць дарог усярэдзіне “выспы” самі прафесіяналы дарожнікі. Па агульным меркаванні, асабліва агідны ўчастак Снядин – Судибор. Гэта значыць з Судибора да парому практычна не патрапіць. Няўжо што пешшу. Але для шматлікіх старых 5 кіламетраў – сур’ёзная перашкода.

Спрэчкі і перапіска сельсавета, райвыканкама і Кпрсупа доўжацца ўжо некалькі гадоў. Раён паспеў правесці капітальны рамонт парома і “припаромков”, каб у выпадку паспяховага рашэння пытання з дарожнікамі перадаць пераправу ў належным стане. Была ўмацаваная дарога ад парома да вёскі Голубица (левы бераг Прыпяці). Толькі на самім “выспе” змен да лепшага так і не адбылося.

Мінулай увосень Петрыкаўскае ДРСУ-112 паспрабавала падлатаць дарогу Снядин – Судибор. Пачатак прац усё адкладалася з-за… адсутнасці паромной пераправы. Так што дарожнікі прыступілі да справы толькі ў кастрычніку. Вось як адбываўся рамонт дарогі (цытую службовую цыдулку старшыні сельсавета): “16 – 18 кастрычніка сіламі ДРСУ-112 была спроба вырабіць рамонт дарогі (падсыпка грунта ў ямы). Але яна нічога дадатнага не дала, таму што пясок сыпаўся ў лужыны. Дарога стала горш, чым была. Хоць па абедзвюх боку дарогі маюцца канавы, у якія можна было бы спускаць ваду. Гэтая прапанова я ўносіў майстру, але яно не было ўжыта цалкам. Вынікі адмоўныя”.

На гэтым справу пакуль і спынілася. Зразумела, што ўзімку тут нічога не зменіцца, ды і ўвесну, улічваючы паводкавую спецыфіку Палессі, ці наўрад нешта ссунецца з месца. Вось так і жывуць снядинские паляшукі ў ХХI стагоддзі. І ліхтугі герояў тэлевізійных шоў накшталт “Апошні герой” (ТБ для “астраўлянінаў” усёткі даступна) выклікаюць у іх смех, ды і толькі…