Андрэй Ягоравіч Макаёнак

0
3853
Беларусь

Нарадзіўся Андрэй Ягоравіч Макаёнак 12 лістапада 1920 года ў весцы Борхаў Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці.

Яго дзяцінства было такое ж, як і ў іншых сялянскіх дзяцей таго часу. Стравы, прыгатаваныя з лебяды, лісцеў ліпы і нават бацвіння Макаёнку даводзілася «смакаваць» у дзяцінстве.

Бацька быў арганізатарам мясцовага калгаса, вялікім актывістам, ён не даваў сваім старэйшым сынам Андрэю і Івану, нягледзячы на іх дзіцячы ўзрост, адседжвацца дома. Адпраўляў падлеткаў пасвіць свіней. Хлопцы вырашылі чаргаваць «працадні», каб хоць цераз дзень наведваць спачатку мясцовую пачатковую, а потым Шапчыцкую сямігадовую школу. Вучыўся Андрэй Ягоравіч добра: дапытлівасць, імкненне хутчэй вызначыць свой жыццёвы шлях вылучалі юнака сярод яго равеснікаў. Акрамя вучобы хлопец усур’ёз захапіўся маляваннем, разьбой па дрэву, лепкай з гліны. Бацька падтрымліваў і заахвочваў здольнасці старэйшага сына і пасля сямігодкі адправіў яго у Рагачоўскі педтэхнікум. Андрэй Ягоравіч правучыўся там некалькі месяцаў: з Рагачова яго забрала маці, якая пашкадавала сына, бо ўбачыла невыносныя ўмовы яго жыцця ў мнагадзетнай сям’і знаёмых.

Сярэднюю адукацыю Макаёнак атрымаў у Журавіцкай школе. Тут раскрыўся яшчэ адзін бок яго адоранай натуры – артыстычныя здольнасці. Юнак з задавальненнем і пэўным акцёрскім майстэрствам дэкламаваў на школьнай сцэне гумарыстычныя вершы, папулярныя ў той час байкі К. Крапівы, імправізаваў у шматлікіх сцэнках. Пасля школы ён нават зрабіў спробу паступіць у Маскоўскі інстытут кінематаграфіі, але не прайшоў выпрабаванне.

Паступіў у ваеннае вучылішча, але хутка зразумеў, што яго сапраўднае прызванне – мастацтва. Таму ён пакінуў вучылішча і стаў служыць у страявой часці ў Азербайджане.

МакаёнакБыў палітруком роты, пазнаў усе цяжкасці вайсковага жыцця. Частыя ваенныя паходы з поўнай выкладкай, бяссонныя ночы падчас баявых трывог гартавалі характар і волю маладога байца, якія спатрэбіліся потым, каб выстаяць у неймаверна цяжкіх франтавых умовах Вялікай Айчыннай вайны. У 1942 годзе Макаёнку давялося ўдзельнічаць у гераічным Крымскім дзесанце. Тады ён быў вельмі цяжка паранены і амаль год знаходзіўся ў шпіталі. Тут таленавіты малады чалавек ад урача-хірурга напамяць вывучыў амаль усю “Энеіду “ Катлярэўскага на ўкраінскай мове. Чалавек-жыццялюб пазней успамінаў не фізічныя пакуты выздараўлення, а спагадлівых урачоў.

На ўсё жыццё ў Андрэя Ягоравіча ў ступнях засталося трынаццаць асколкаў ад варожай міны, а пасля ранення наогул хацелі ампутаваць ногі, але мужны чалавек не згадзіўся на аперацыю і ў тылавым шпіталі ў Краснадары яму ўратавалі ногі.

Макаёнкаўская любоў да жыцця, рашучасць, нават рызыка не раз выручалі яго ў самых складаных, крытычных жыццёвых сітуацыях.

Пасля таго, як Макаёнка выпісалі са шпіталя і камісавалі з войска ён апынуўся ў Грузіі. Былы франтавік выкладаў у школе ў адной з далёкіх горных вёсачак. Усяму свету вядома грузінская гасціннасць, якую адчуў у адносінах да сябе і Андрэй Ягоравіч. Паранены беларус стараўся аддзячыць жыхарам вескі: зімой, на хворых нагах ён штодня падымаўся з вучнямі ў горы, каб сабраць хоць некалькі вязанак галля, дэфіцытнага на той час паліва. Калі вызвалілі родную Гомельшчыну настаўніка на радзіму праводзіла ўся вёска.

На пачатку зімы 1943 года Макаёнак вярнуўся у родныя мясціны. На шчасце ў Журавічах уцалела хата, у якой Андрэя Ягоравіча сустрэлі маці, браты і сястра. Ад родных Андрэй Ягоравіч даведаўся, што ў час вайны, за сувязь з партызанамі быў расстраляны бацька, Ягор Сяргеевіч.

Макаёнак адразу ўключыўся ў работу. Адукаванага хлопца, былога палітрука, неўзабаве прызначылі сакратаром райкома камсамола. Ён разам з іншымі будаваў жыллё ў вёсках замест лясных зямлянак, арганізоўваў вучэбны працэс у школах, некаторы час нават сам працаваў ваенруком у Журавічах.
На камсамольскіх і партыйных пасадах Андрэй Макаёнак працаваў да канца 40-х гадоў. Пасля Журавічаў ён адзін год узначальваў гарком камсамола ў Гродне і прыкладна столькі ж часу загадваў парткабінетам у Магілёве. У гэты ж перыяд адбыўся прыход Макаёнка ў драматургію

У пасляваенныя гады, калі не хапала кніг, тэкстаў п’ес для самадзейных мастацкіх пастановак, малады камсамольскі работнік, каб заняць гарадскую моладзь пасля працоўнага дня, напісаў для аматараў сцэнічнага мастацтва Гродна аднаактную п’есу “Добра, калі добра канчаецца”. Спроба аказалася ўдалой: твор быў адзначаны дыпломам і прэміяй на рэспубліканскім конкурсе, аб’яўленым упраўленнем па справах мастацтва і культуры БССР.

Макаёнка цягнула на радзіму, у Журавічы. Там засталася адна маці з трыма дзецьмі і ўнукам. Працуючы ў Гродне і Магілеве, Андрэй Ягоравіч заўседы клапаціўся пра родных: дапамагаў у сельскагаспадарчых работах, дзяліўся пайком, які выдавалі партработнікам. Але ездзіць да дому было надта далёка, і Макаёнак папрасіў дазволу ў ЦК, каб яго перавялі бліжэй да дому. Просьба была задаволена і ён стаў працаваць у Журавіцкім райкоме партыі памочнікам сакратара. У гэты ж час пазнаёміўся з Іванам Шамякіным, які ўжо выдаў некалькі аповесцей і апавяданняў.

Макаёнак, МележДружба з вядомым беларускім празаікам працягвалася ўсё жыццё.

Пачынаючыя літаратары праглі ведаў. Яны паступілі ў партыйную школу ў Мінску. Андрэй Ягоравіч і ў час вучобы стараўся падтрымаць сваіх родных: ён ухітраўся жыць на палову стыпендыі, а другую аддаваў сям’і.

Пасля заканчэння партыйнай школы А. Макаёнак працаваў загадчыкам аддзела прозы часопіса “Вожык”. Пачалася яго актыўная літаратурная творчасць.

У сярэдзіне 60-х гадоў пісьменнік быў прызначаны на пасаду галоўнага рэдактара часопіса “Неман”. Тут ён многа зрабіў, каб падняць мастацка-ідэйны ўзровень выдання, павысіць яго папулярнасць сярод чытачоў. Па ўспамінах сучаснікаў, Макаёнак праявіў сябе на гэтай пасадзе з найлепшага боку. Тут ён адпрацаваў 12 гадоў і выйшаў на пенсію.

Актыўна ўдзельнічаў пісьменнік і ў грамадскім жыцці. У 1965 годзе ў складзе беларускай дэлегацыі прымаў удзел у рабоце Генеральнай Асамблеі ААН, у 70-я гады выконваў абавязкі дэпутата Вярхоўнага Савета рэспублікі.