«А тогда все вышоптывали…». Заговоры деревни Неглюбка Гомельской области

0
221
Заговоры в народной среде

Объектом данной публикации являются тексты заговоров, бытующие в среде носителей традиционной культуры Неглюбки — деревни Ветковского района Гомельской области республики Беларусь.1 Фиксация и сбор этнографических и фольклорных текстов является одним из приоритетных направлений экспедиционной работы Ветковского музея старообрядчества и белорусских традиций имени Ф.Г. Шклярова,2 ведущим научным сотрудником которого является автор этой публикации. Особое место в наших записях занимают тексты заговоров. В данной традиции их называют “шоптамі”, “малітвамі”, “сціхамі”. Первые записи заговоров на Ветковщине были сделаны еще в конце ХІХ — начале ХХ вв. Е. Р. Романовым.3 С начала 1990-х годов и по настоящее время в этом направлении активно работают сотрудники Ветковского музея. На данный момент нами зафиксировано более 1000 текстов.

Материал, собранный сотрудниками Ветковского музея, даёт срез текстов этого жанра, который существует в настоящее время в локальном пространстве, ограниченном населенными пунктами Ветковского района, а также населенными пунктами пограничных с Ветковщиной Гомельского, Добрушского, Кормянского, Чечерского районов Гомельской области а также соседней Брянщины.

Функциональный состав текстов, зафиксированных в обозначенном регионе, достаточно разнообразный: это — заговоры хозяйственные (в основном — животноводческие, в единичных случаях — земледельческие), лечебные, любовные, социальные (на суд), тексты, которые влияют на взаимоотношения людей со сверхъестественными силами.

По воспоминаниям неглюбчан, у них всегда были люди, которые умели “шаптаць”: “Зубішча… Ад урокаў становіцца… Цімпіратура… Ціпер жа ў бальніцах лечаць, а тады шапталі… Дзецкая хвароба была — зубішча. Дзяцей к ёй насілі. Крычыць дзіцёнак не сваім матам, і прыносяць к ёй у двор. Яна і шэпча.”.4 “Усякія ж вочы ё… Ад етага многа людзі страдалі… Тады ўжо шукалі бабак, што многа малітваў…. Ад уроку…”5 “Цяпер урачы… А тады… Звалі “скула”, “рожа”, нарывалі пальцы ў людзей на руках… Цяпер толькі… Дак рэжаць урачы, а тады ўсё вышэптывалі, шапталі “скулу-рожу”.6 Следует отметить, что представления о шепухах у неглюбчан достаточно традиционные. Но иногда в их рассказах возникает и что-то достаточно примечательное, как например: “Ішчэ гаварыў мне адзін чылавек, што жыў тут чылавек, і забалеў, атабрала ў яго ногі, не хадзіў. Яны і бальніцы аб’ездзілі, і усіх шаптуноў. Нідзе не памагае. Яны ўехалі ў Сібір. У Сібіры адна баба сказала маткі яго: “Шукай пятніковаю бабку і серядавую. Каторая ў серяду посціцца і ў пятніцу пасцяць. Яны табе памагуць”. Я, гаворя, давай шукаць, нашла. Серядавая гаворе: “Я слабейшая, ідзі к пятніковай”.7

Из комментариев, которые приводятся ниже, нетрудно заметить, что некоторые из приведенных в публикации заговоров, бытуют в неглюбской традиции уже более ста лет.

Нашими информантами были носители традиции с самым разным уровнем знаний в этой области. Это были женщины, которые знают один-два текста для собственного применения, и вместе с тем среди них были и такие, которые хранят у себя целые тетради с текстами, записанными от своих старших родственников либо односельчан. Наши информанты по-разному овладевали своими знаниями. Некоторые из них старательно перенимали тексты от старших людей, а некоторым это “дошло” в результате каких-то необычных событий.8

И это общая ситуация, свойственная как для всего региона в целом, так и для любой отдельно взятой деревни. Неглюбская традиция в этом плане не исключение. В настоящее время наша коллекция неглюбских заговоров составляет более 50 текстов.

Тексты заговоров, вошедшие в эту публикацию, атрибутируются по фонду Ветковского музея старообрядчества и белорусских традиций имени Ф.Г. Шклярава.

Особенности языка информантов сохраняются. В тех случаях, когда тексты заговоров были скопированы с листков либо тетрадей, сохраняются особенности орфографии и пунктуации.

  1. Як выганяюць

Бярэш ты дома галючку, бярэш дома цапочэк такі. Кароўку эту секанеш тры разкі кажыш: “Ідзі, мая цялушачка, у поля. Штоб ты ў поле хадзіла, па баках не блудзіла, травіцу сабірала, расіцу співала, а малачко пад капыток хавала”. А тэй цапочэк, вакруг каровак абойдзіш, стада, як тыя выганіш, і втыкнеш у зямлю, у траву і кажыш: “Дубец-дубец, пастві маіх авец!”

  1. Ад вяхі

Первым разам, Гасподнім часам Госпаду Богу памалюся, усім святым нябесным пакланюся. І прашу ўсіх святых: Памажыця етай Божжай скаціначцы, чорна-рябай шарсціначцы. Ішла Божжая Маці з Ісусам Хрыста, із залатым хрястом із шаўковай рызай. Ету Божжаю скаціначку шаўковай рызай прыкрывала, залатым ключам замыкала, ключ ў сіняя моря пад Бурат-камень паклала. Як Бурат-камень некому не падняць і ключ некому не дастаць, так ету Божжаю скаціначку некому не з’ядаць: ні ведзьме наряджонай, ні ведзьме навучонай, ні ведзьме-другасусліцы, ні ведзьме-чэрядзейніцы. Я, бабка, выгаварыю з етае Божае скаціначкі, з бела-чорнае шарсціначцы, усі яе балезні, штоб яны не паўтарылісь ні на схадку, ні на маладзіку, ні ў поўні.

Помач етай Божжай скаціначцы, чорна-рябай-белай шарсціначцы ад Госпада Бога, ад Духа Святога, ад Прэсвятыя Багародзіцы і ад мяне, бабкі.

А яна, бывая, трвіцу такую з’есць, дак разадмецца. Ё трава — віха, яна вот так расце, тоненька да пучком, і еслі кароўка тую травінку з’есць, дак тады шаптухі былі, дак ужэ, шаптаць нада. А то разадмецца і памрэ.

  1. Як спужаіцца дзіценачык

Як спужаіцца дзіценачык, ідзець хазяйка тая ў рэчку вады, і к рэчцы падходзя і кажа: “Добры табе (як уранні, а хоць увечары, дак) добры табе вечар, вадзіца-царыца, святая істошніца, усяму міру памошніца, памагаіш ты людзям, памажы раба Божжай Марыі і благаславі. Плывеш ты с ўсходу на захад і па махах, і па балатах, па ніцых лазах, і па гнілых калодах. Вымываеш ты белая рячноя крямення, белая карэння і жоўтыя пяскі, вымый із раба Божжыя і пужання, і лякання, і дрягання. Штоб яна лажылася — не баялась і спала не здягалась.

Амін.

  1. Калі жвачку пацяряя

Первым разам, Гасподнім часам Госпаду Богу памалюся, усім святым нябесным пакланюся. І прашу ўсіх святых: “Памажыця етай Божжай скаціначцы, там, чорна-рябай шарсціначцы”.

Ета скацінка хадзіла па крутой гарэ, па шаўковай траве. Яна травіцу сабірала, расіцу співала, сама яна не ўгадала, калі яна жвачку пацяряла. Прысвятая Мацер Божжая ішла, жвачку падняла, раба Божжай Марыі ету жвачку аддала. Божжая Марыя прышла, етай скацінцы жвачку аддала. Штоб яна жвала, да і не раз не переставала.

Помач етай Божжай скаціначцы, чорна-рябай-белай шарсціначцы ад Госпада Бога, ад Духа Святога, ад Прэсвятыя Багародзіцы і ад мяне, бабкі.

  1. Кроў замаўляць

Ехалі калекі чэряз тры рекі. Яму капалі і рожу саджалі. Рожа прынялась, штоб сячас і кроў унялась.

І кроў сразу ўмаіцца.

  1. Ад сабакі

Слеп сабака,
Слеп радзіўся,
Хрястом не хрысціўся,
У бане не парыўся,
І свету не бачыў,
Штоб ты і мяне так не бачыў.

Бабы так учылі: “Як будзіця іцці, сабакі будуць кусаць… І дулю дайця”.

  1. Ад іспуга

Первым разам, Гасподнім часам Госпаду Богу памалюся, Прячыстай Мацеры пакланюся, і ўсім святым: Феадосію і Антонію. Прячыстая Мацерь, прыдзі на помашч, падай помач раб Божжаму (Івану).

На шырокам лугу, на крутом берагу стаяў куст, пад тым кустам стол стаяў, пад тым сталом шаўковая трава ляжала. Там сядзелі тры дзявіцы, Божжыя маладзіцы,сядзелі-размаўлялі, (такому-та, там, Івану, Раману) спакой давалі. Усі спугі, урокі, улёкі, прыгаворы выгаварывалі з раб Божжага із ясных вачэй, з чорных бравей, з шаўковага воласа, з краснае крыві, з жыл-сухажыл, з белага цела, з румянага ліца, з кагцей, із нагцей. Усі ўлёкі і іспугі і чэлавеччыя, і авеччыя, і кацяччыя, і абеднія, вячэрнія.

І выгаварыю, і ссылаю на сухія лясы, на мокрыя балаты, на курыныя горы, на мёрзлыя кочкі, дзе ветры гуляюць, адзін аднаго не страчаюць, раб Божжаму (Івану, Раману) спакой даюць. Дай Госпадзі час добры.

  1. Ад жара

Госпадзі, як агнявіцу ўкряціў у Пятровы цёшчы, так, Госпадзя, знямі і з мяне жар.

  1. Ад уроку карове

Вазьмі са стала солі, тры шчэпкі і скажы: “Як стол стаіць, на ім хлеб-соль ляжыць, штобы божая скацінка, бела-рябая шарсцінка, ціха стаяла і малако аддавала”. А патом етай соллю падатры карову: “Ад каго ўрок-прыгавор, іспуг, улёк пазнала божая скацінка, бела-рябая шарсцінка, соль урагам у вочы, соль урагам у вочы, соль урагам у вочы. Сколькі солька гарыць на агні, штоб столькі ў божжай скацінкі, чорна-рябай шарсцінкі, балела, гарэла, паліла, таміла на часу, на дню, на гаду”. Соль ету — на жар. І тры разы скажы: “Ва імя Ацца і Сына і Святога Духа”. І : “Усе урокі-прыгаворы, ідзіце на вароны-на сарокі”. А тады мачой руку абасцаць нада і ня так, а наабарот (абарот рукі) пашураваць нада: “Ад каго ўрок-прыгавор пазнала божая скацінка, бела-рябая шарсцінка, таму раб Божжая Рая вочы засцала”. І па вачах, па хрястах, па вымі — тры разы. “Сколькі у раб Божае Раі балела, брэдзела на раду, штоб столькі у божае скацінкі балела, гарэла, паліла на часу, на дню, на гаду”. І яно ўсё праходзя. “Харошае аставайся ў міне, раб Божжае Раі на дварэ, плахое — на зямле. Ад каго божая скацінка, бела-рябая шарсцінка, урок, улёк, іспуг, прыгавор пазнала, вярнісь к яму, астанься ў яе. Ад каго яно стала, штоб на ім кожа трашчала”.

  1. Ад клапоў

Пасвецяць паску і ідуць, перад дзвярямі крычаць: “Хрыстос васкрэс! Ваісціну Васкрэс! Хрыстос васкрэс! Ваісціну Васкрэс! Хрыстос васкрэс! Ваісціну Васкрэс! Я іду ў хату, разгаўляюсь, а ўсі клапы сырамяжыя жукі, загаўляйце і выходзьце з хаты. Крыкнуў удод на сем год, зваў вас на вяселля ўсіх клапоў, жукоў сырамяжых. Клапы, жукі сырамяжые, выходзьце з хаты, а я іду ў хату. Вы — з хаты, а я — у хату. Вы — з хаты, а я — у хату. Вы загаўляйцесь, а я загаўляюсь”.

  1. Ад зубоў

Забалеў зуб, ідзі шукай паўз рэчку камні, старыя камні абрастаюць мохам, тога моху надзяры, настой у вадзе, папалошчы зубы, запалі яго, падзяржы, скажы: “Як качэргі стаяць у парозе, штоб так мае зубы стаялі”. Аны выкрышываюцца і не баляць.

  1. На суд

Іду я на суд. Не іду, а еду, на чорным валу, гадзюкай паганяю, урагоў заклінаю. Парог переступаю правай нагой, што былі ўсе права за мной.

  1. На першы выган

Ідзі, мая цялушка, на шырокія паля, на длінныя луга. Там табе травіцу з’ядаць, расіцу співаць і малачко пад правы бок хаваць.

  1. Ад усяго

На Кіяньскай зямле, на Сіяньскай гарэ тры абразкі стаялі. Перад тымі абразкамі Мацер Марыя спала. Бачыла яна сон дзіўны-прыдзіўны, як Хрыста на муку бралі, калёным жалезам рукі прыбівалі.

Маці, мая Маці! Не глядзі на мае мукі, вазьмі кнігу в рукі, пачытай, раскажы ўсяму свету, раскажы старому, раскажы малому.

Хто эту малітву будзя знаць, тры разы ў дзень пачытаць, не будзя ў агне пагараць, не будзя ў вадзе патапаць, не будзя ў лесе заблудаць, не будзя звер паядаць, не будзе гад кроў ссаць.

  1. Калі выганялі

Яечка звару ці два, ці тры, да пашурую па кароўцы, да говару.

Святы Юрія-Ягорія, святы Іван Багаслоў, сахраняйце эту Божаю скацінку, чорна-рабаю шарсцінку, днем пад сонцам, ноччу пад месяцам, на сільных росах, на ранніх зорах.

А ты, Божжая скацінка, чорна-рабая шарсцінка, помні дзень Прэсвятой Багародзіцы, штоб ты па шаўковай траве хадзіла і ела траву шаўковаю, піла ваду ледзяную. Гдзе б ты не хадзіла, гдзе б ты не бывала, малачко пад капытом дзяржала, не пацярала малачка густога, верху залатога, умеру траву з’ядала, умеру расу співала і Госпада Бога к сабе прызывала.

Памалюсь тройчы так і ўсе. Яечкі, паглажу кароўку, таму хто паствуе, аддам, ці можа, дзіценак які.

  1. Як падоіш

Вот у нас поўзаюць гады. Усягда, бывала, карова была ў мяне, я увечары падаю і кажу.

Госпаду Богу памалюсь, Прачыстая Мацеры пакланюсь.

Мацер Божжая па чыстаму полю хадзіла, гуляла, змяіныя жалы збірала. Нашла, вырвала, кінула, плюнула, дунула, штоб у маей скацінкі ніякая гадасць не застрявала.

Эта ўвечары так дзелала і другім саветала: “Дзелайце так”.

  1. Як ідзеш у лес

Чэраз поле чыстае шла Маць Прачыстая. За ей Ісус Хрыстос, залатыя ключы нес.

Цягні гадам жала, шчапні губы, замкні рот.

Эта, ідзі ў лес, эту малітву прачытай, і смела ідзі збірай грыбы, ягады збірай, і цябе ніхто не затроня.

  1. Як ужаліць

На моры Сіяне, на востраве ў акіане стаяла яблыня, пад той яблыняй залатоя крэсла, на том крэслі сядзіць змяя Вулляна.

Сунімай сваіх слуг, загаварывай зубы паўзучым, лятучым, серэнявым, гнаявым, падкалодным, пажнявым, махавым, балотным, садавым, агародным. Не суніміш сваіх слуг, сыдзет Спас с нябес, возьме свой востры меч, сыме цябе галаву с плеч, пасячэ, парубае, на мелкія часці пакідае. Раба Божая Лісавета ўгаварываю.

  1. Ад грыжы

Первым разам, Гасподнім часам Госпаду Богу памалюся Прячыстай Мамцы пакланюся. Стань, Гасподзь Бог, на помач, Прячыстая Мамка, на радасць.

Грыжа-грыжаніца, вялікая едавіца, тут табе ні быць, ні жыць, касцей не ламіць, серца, галоўкі не ламіць, серца не смактаць, у раба Божае (імя) на месці стаяць. Я ж цябе выгаварываю калючаю, балючаю, пагаднаю, пацешнаю, смешнаю, женьскаю, мужскую, дарожнаю, калёснаю.

Стаіць месячка на крэслі, стань, грызь на месці.

Святы ангел, ух! Прылюбі мой дух!

Тры разы чытаць нада.

  1. Ад балезни

Первым разам Гасподним часам Госпаду Богу помалюся Иисусу Христу поклонюся усем киевским аццам покланюся припадобникам Антонию Хведосию и самому Богу.

Сам жа Господ Бог у Сакия болезни исцаляв сляпых крывых и прадаснавитых и прыпадобных. Исцали раба (имя человека).

Прасвятая дева Багародица прасцирала рябину чорная рызаю пакрывала ад цёмныя страшные падучые штоб з яго люди не смяялися трудным яму не трудицца удалога серца не тамиць

Прышла ж ета болезнь раба (имя) тежолымы пудамы раскацися лекамы залатникамы ни атрыгацца ни схада ни молодка ни патповна.

Я бабка из душком господ из помаччу помоч от господа бога.

  1. Знос и крикливищи

Первым разам гасподним часам божею годиною святою часиною господи боже приступи и поможи люди знос и крикливищи шептаць.

Девяць дочек (сынов) без рук без ног без телеса збираю с головы из очей из лица из плечей из рук из ног из пальцев из суставцев из жил из костей из чырвонае крыви.

Золотой замок замыкаю на сухие лозы посылаю на крутые береги на жовтые пески на быстрые реки куда пташки не далетаюць куда звери не добегают где певни не спевають где щука-рыба грая ваду разганяя там знос и крикливища спочивають.

Аминь

3 раза

  1. Падив и урок

Первым разам божьим часам божьею гадинаю святою часиннаю госпади боже приступи поможи Люде подив и уроки шептати.

Як на вилах песок не держится каб на Люде не держався ни подив ни уроки ни воска.

Избираю я из неё из головы из очей из лица из плече из рук из ног из пальцев из суставцев из жил из костей из чирвонае крыви Золотой замок замыкаю на сухие лозы посылаю на крутые береги на жёлтые пески на быстрые реки куда пташки не долетают куда звери не добегают где певни не спевают где щука рыба грае воду разганяе тваи подивы уроки Людины спачивають.

Аминь.

  1. Зубищы

Господу богу памалюся пречистай поклонюся Вячерняя зарница гасподняя помошница стань госпади на помоч мать пречистая на радасць приходила Людмиле помачи довала именны и теменны зуб снимала на дуба ссылала.

Зубищи зубищи идите на дубищи а вы дубищи вазьмите свае зубищи сходковые маладиковые урочные прыговорные подумные подивные намовные наносные.

Я ж выгавариваю с кастей с можчей с жил пожил чтоб по целу не ходила, крови не сушила и кости не ломила.

Аминь

  1. Урок

На море на акияне на острове буяни стаиць игруша под той грушой сидели три девицы усе родные сестрицы. Одна прала другая ткала трецяя ничога ни делала. Тольки урок выговаривала рабе божай Людмиле помачи давала выгаваривала урок с пальчиков с суставчиков с ярих вачей с красные крови.

Выговариваю уроки жаночия хлапечыя парабоччыя дажчаныя ветряныя падивныя намовныя наносныя чтоб по телу не хадила кости не ламила крови не сушила.

Во веки веков аминь

  1. Ад балезней

Первым разам Гасподнім часам Госпаду Богу помалюся Иисусу Христу пакланюся, усем кіеўскім аццам пакланюся прыпадобным Антонію, Хведосію і самому Богу.

Сам жа Гасподзь Бог ад усякія балезні ісцаляў сляпых, крывых і прадаснавітых и прыпаносных. Ісцалі раба (імя заві).

Прэсвятая дзева Багародзіца, светлая плашчаніца, працірай рабу, чорнаю рызаю пакрывай ад цёмныя страшныя падучыя, штоб з яго люди не смяялісь, трудным яму не трудіцца, удалога серца не таміць, гарячыя крові не паліць.

Прышла ж ета болезнь раба (имя) цяжолымы трудамы, раскаціся лёгкамы залатнікамы.

Я бабка из душком. Госпадзі з помаччу. Помач ад Госпада Бога.

  1. Ад скулы малітаўка

Первым разам, добрым часам госпаду Богу памалюся, Прячыстай Мацеры пакланюся. Скулы, вы скулішчы, жаркія, як папялішчы, я вас тры дзевяці знаю, па імені называю. Скула-бялуга, скула-сінюха, скула-чарнуха, скула-краснуха, скула-панасуха, скула прыгаворная, скула наносная, скула намоўная, скула сямейная, скула губная, скула-гарлавуха, я ж вас па імені знаю, на тры дзевяць зямель іссылаю. Ідзіці ж вы, скулы, на шырокія паля, на дрямучыя ляса, на чорныя балата, быстрыя рэкі. Вам там ісцякаць із вадою, із муццю тусавацца і болей на етаму рабу Божжаму не паяўляцца ні схода, ні маладзіка, ні пад поўна. Я вас выгаварываю, угаварываю. Ідзіця і не вазврашчайціся к етаму хазяіну, ў полі сваі плахія когці астаўляйця і етаму рабу Божжаму пакой давайця. Мой ціхінькі, лёгінькі дух прынімайця.

  1. У калодца

Добрае вутра, вадзіца-царыца, усяму свету Хрыстова памошніца. Як у калодца вада прыбывая, так прыбудзь у маей скацінцы, чорна-белай шарсцінцы. Будзь малачко крэпкім, вяршынка сладкая. У скацінцы бяру, на белыя рукі здаю. Па ўсяму свету хадзіла, усяму свету гадзіла. І ўгадзі маей скацінцы, чорна-белай шарсцінцы.

Як выганяіш скаціну ў поля. Устаць нада да сонца, рана. І малітаўку ету прачытаць кала калодца і засіліць вадзіцы із калодца. Узяць сабе ў што-нібудзь і тады пабрызгаць скацінцы пряма ў вочы, штоб яна ні баялась урока. А то кароўкі ідуць з поля, вымцы нясуць бальшыя. Усякія ж людзі… на вуліцы сядзяць і ідуць, палядзяць: “Вон карова пашла, многа малака панясла”. Ёй мажэ не мінуцца ета. А ету малітаўку прачытаў, значыць будзя безапасна. Штоб ня зглазілі. Як первы раз выганяіш у поле.

  1. Ад уроку чылавека

Первым разам, добрым часам госпаду Богу памалюся, Прячыстай Мацеры пакланюся.

У лукамор’я стаяла бярёза буйністая, какацістая. На той бярёзі сідзела Маці Марэя. Ні знала ні чытаць, ні пісаць, ні дакладаў дакладаць, толькі ўмела ўрокі, улёкі адбаўляць дамавыя, палявыя, загаворныя. Штоб ні атрыгацца ні сходу, ні маладзіка, ні пад поўна. Мой хух, Гасподні дух.

Шэпчаць, як дзеткі малыя. Не спіць дзіцёнак, дак прыходзяць паспытаць. Хто-нібудзь паглядзіць, падзівіцца: красівінькі,там, ці тоўсцінькі.

  1. Ад урокаў

Божжая Мацірь на камені сядзела, Ісуса Хрыста дзяржала, тынам гараджала, піліной пілінала, а большы яна нічога ня знала, толькі знала ўрокі-улёкі адбаўляць палявыя, дамавыя, наносныя, намоўныя, прыгаворныя, суседнія, сямейныя. Із Ісуса Хрыста із ручак-із ножак гваздзё вынімала, на камені прыбівала, і етай рабе Божжай Ганні пакой давала, ціхінькі лёгінькі мой дух прынімала.

Мой Дух — Гасподні Дух.

  1. Сведения об этой деревне приводятся в публикации: Лопатин Г.И. “Ну ўсё раўно ты будзіш палезна людзям…” //ЖС 2013. № 1. С. 36-38.
  2. Более подробно см.: Лапацін Г.І. З гісторыі вывучэння замоў на Веткаўшчыне // Российско-Белорусско-Украинское пограничье: проблемы взаимодействия в контексте единого социокультурного пространства – история и перспективы — Материалы Международной научной конференции (г. Новозыбков, Брянская область, 17-18 октября 2013 г.) / Под ред. В.В. Мищенко, В.Н. Пустовойтова, С.Н. Стародубец. Брянск: РИО БГУ. 2013. С.266 — 271.
  3. Романов Е. Р. Белорусский сборник: Выпуск 5. Заговоры, апокріфы и духовные стихи. Витебск: Типография Г.А. Малкина. 1891. Вып. 5. 447 с.
  4. От ж-цы д. Неглюбка Приходько Полины Андреевны, 1928 г. р. зап. Г.И. Лопатин в 2011 г. Тетр. 131. Л. 38.
  5. См. сноску 4.
  6. От ж-цы д. Неглюбка Герасименко Анны Ивановны, 1931 г. р. зап. Г.И. Лопатин в 2011 г. Тетр. 131. Л. 19.
  7. От ж-цы д. Неглюбка Демчихиной Раисы Васильевны, 1931 г. р., зап. Лопатин Г. И. в 2005 г. Т. 105. Л. 88.
  8. См. сноску 1.

Примечания

1-4. От ж-цы д. Неглюбка 2006 Сарасеко Марии Петровны, 1928 г. р. зап. Лопатин Г.И. в 2006 г. Тетр. 105. Л. 98-101.

“Ад цёткі свае навучылася, і маткі. Матка мая і цётка — яны абедзве ўмелі. Мама — Суглоб Ганна Мацвееўна (1888 — 1977). Цётку звалі Таццяна, пражыла дзевяноста тры гады”.

  1. От ж-цы д. Неглюбка Соломенной Ульяны Николаевны, 1932 г. р. зап. Лопатин Г.И. в 2010 г. Тетр. 131. Л. 15.
  2. От ж-цы д. Неглюбка Халюковой Валентины Александровны, 1931 г. р. зап. Лопатин Г.И. в 2006 г. Тетр. 105. Л. 96.

7-12. От ж-цы д. Неглюбка Демчихинай Раисы Васильевны, 1931 г. р. зап. Лопатин Г.И. в 2005 г. Тетр. 105. Л. 87, 89,90.

  1. От ж-цы д. Неглюбка Мельниковой Марии Герасимовны 1924 г. р. зап. Лопатин Г.И. в 1994 г. Тетр. 62. Л. 1.
  2. От ж-цы д. Неглюбка Шаповаловой Веры Васильевны, 1933 г. р. зап. Лопатин Г.И. в 1994 г. Тетр. 85. Л. 108.

15-18. От ж-цы п. Свабода Неглюбкого с/с Приходько Елизаветы Егоровны, 1929 г. р. зап. Лопатин Г.И. в 2004 г. Тетр. 56. Л. 125.

19-24. С листков, принадлежащих ж-це д. Неглюбка Приходько Полине Андреевне, 1928 г. р. скопировал Г.И. Лопатин в 2011 г. Тетр. 131. Л. 36-37.

“Ад бабы. Кароткая Пелагея. Памерла… ёй была восімьсят тры гады… будзя ужо пійсят гадоў, як памёрла… Болей… У міня ішчэ дзіцей не было…”

  1. От ж-цы д. Неглюбка Приходько Полины Андреевны, 1928 г. р. зап. Г.И. Лопатин в 2011 г. Тетр. 131. Л. 38.

26-29. От ж-цы д. Неглюбка Герасименко Анны Ивановны, 1931 г. р. зап. Г.И. Лопатин в 2011 г. Тетр. 131. Л. 41-43. Часть текстов, записанных от информанта приводятся в публикации: Лопатин Г.И. “Ну ўсё раўно ты будзіш палезна людзям…” // ЖС. 2013. 1. С. 36-38.

Предисловие, публикация и примечания Г.И. Лопатина

Автор: Г.И. Лопатин
Источник: Живая старина. — 2014. — № 3. — С. 21-23.